Dina Prasasti Sang Hyang Tapak nu katelah Prasasti ShriJayaBhupati di Sukabumi abad XI, negeskeun yen urg kudu mikukuh EKOSISTEM. Sing saha anu mikadeudeuh ka Lingkungan sabudereun, sarta babakti ka masyarakat, eta geus pinasti dina lengkah TAPAKNA SangHyang Widi Wasa. Nu gaduh Widi. Nu miboga KaWasana saAlam Jagat Pawenangan. Cag Rampes!
Jumat, 01 Oktober 2021
tapak meri dina leuwi anu sa tapak
tapak meri dina leuwi
Sampurasun...., Aya sabaraha hiji tapak meri dina leuwi? Saur para guru anu mumpuni, aya 16 tapak meri dina leuwi. Lamun eta kabeh kapanggih maka artina urang geus bisa 100% mersihan batin tina kokotor. Lain eta wungkul, urang geus kalindungi tina kokotor batin, moal bisa katerap deui. Tempat balik urang lain ka surga deui, kulantaran di surga masih aya kokotor, saperti misalna sifat kasarakahan kana kanikmatan (lahir/batin). Tempat balik urang bakal ka Anjeuna...
Tapak meri anu ka 1 nyaeta aya dua: 1.a Tapak materi 1.b Tapak batin Tapak materi mangrupa komponen materi anu pangleutikna (elektron? quark?). Tapak batin mangrupa unsur-unsur mental. Eta kabeh bakal namprak dina mata batin urang. Urang bakal bisa nalungtik hiji-hiji kalawan euweuh karaguan. Tangtuna lamun urang latihan soson-soson pantang nyerah, kalayan berserah diri (muslim?). Lamun teu berserah diri, moal bisa tenang, moal siap, artina aya gelisah keneh dina batin. Eta panginten sakitu heula nun... Eh, tapi naon anu 15 tapak deui, eta tapak meri teh...? Sok atuh saha anu uninga, urang silih babagi di dieu... lamun manggihan eta tapak meuri moal bireuk deui... :) Wallahu'alam Febi
spiritual ~roh~nyawa~bathin
Gambaran na ieu di handap. Buku ini diterbitkan untuk menjelaskan spiritual secara mudah dan sederhana untuk orang banyak. Selama ini Spiritual adalah bidang bahasan yang membingungkan. Sebab itu marilah kita kembali pada dasarnya. Spiritual adalah ilmu tentang Spirit atau Roh. Jangan jangan dicampur adukkan dengan berbagai hal lain. Spiritual adalah perjalanan jiwa mencari dan menemukan yang abadi dan illahi, yaitu yang berwujud Spirit. Kita tidak bicarakan metafisika dan paranormal dan ajaran2 "New Age" yang berisi aneka cara metode dan praktik. Seribu satu macam. Kita akan bicara inti spiritual. Kita tidak akan bicara politik, sosial, ekonomi, bahkan tidak mengenai agama. Kita bicara mengenai Rohani kita saja. Dalam spiritual kita harus bicara tentang Hubungan Pribadi kita dengan Spirit, terutama Spirit yang berdiam dalam lubuk samudera batin kita yang terdalam, Roh Suci, Cahaya Penuntun, Sang Percikan Illahi. Buku Laws of Spiritual adalah sebuah rangkuman dasar spiritual. Dilengkapi dengan sebuah model dasar spiritual alam semesta yang bisa menjelaskan secara lebih utuh perjalanan spiritual manusia. ISI BUKU. Buku Laws of Spiritual terdiri dari 10 kompetensi dasar spiritual yang tersusun sebagai berikut: Pengantar dan berbagai Definisi Kompetensi 1. Pengenalan pada Roh, terutama Roh Percikan Illahi, Roh yang tertinggi, yang berdiam dalam diri setiap manusia, Anda dan saya. Inilah kunci dan titik puncak perjalanan spiritual. Inilah Roh yang secara riil akan memberi Anda hidup setelah mati. Dalam bab ini saya akan uraikan cara-cara praktis kita membangun hubungan dengan Inner Spirit. 2. Transformasi Spiritual. Inilah fungsi dan pekerjaan pokok dari Sang Percikan Illahi. Kita manusia diubah, dilahirkan lagi, ditransformasi, dari kodrat evolusi binatang menjadi kodrat spiritual. Ini proses nyata yang kita alami sepanjang hidup kita. Pekerjaan itu disebut Spiritualisasi. Ilmunya adalah Spiritual. Hasilnya adalah kita manusia akan menjadi lebih Spiritual. Hasil akhirnya adalah jiwa kita diubah menjadi total Spirit. Kompetensi 3-5 adalah Nilai-nilai pokok yang dibentuk dan diajarkan oleh Tuhan dan Roh Percikan Illahi dalam diri manusia. Spiritual itu belajar Nilai (Values), bukan sekedar makna atau wujud fisik. Makna dipelajari oleh filsafat. Wujud dan zat dipelajari dalam ilmu pengetahuan. Spiritual membahas Nilai. Spiritual tidak berusaha memaknai atau menafsirkan dengan otak. Spiritual itu belajar tentang nilai-nilai semesta yang hanya bisa dipahami oleh hati. Ada tiga nilai pokok spiritual : - Cintakasih , - Rahmat dan Pengampunan, Welas Asih - Perbuatan Baik Mengapa tiga itu? Sebab inilah proses spiritualisasi alam semesta. Sebab Cinta adalah prinsip motivasi dan ENERGI spiritual dari Tuhan. Welas asih adalah SIKAP (attitude) kita secara pasif pada orang lain. Dan Perbuatan baik adalah Kasih IN ACTION kepada orang lain. Kompetensi ke-6 dan 7 membahas tentang pemahaman Hukum Universal Alam Semesta, terutama hukum Karma atau Sebab Akibat. Anda tidak bisa lepas dari hukum ini, sehebat apapun diri Anda mengelakkannya. Alam semesta memiliki akunting yang persis untuk sebab akibat. Sebab itu di sinilah kita belajar Moral atau pertimbangan Baik dan Jahat. Hukum berikunya adalah tentang Memberi dan Menerima. Inilah dasar dari the Law of Attraction dan semua keberhasilan hidup. Give, give and give all yourself to God and to humanity. You will see success. Kompetensi 8 dan 9 membahas 2 kecakapan komunikasi praktis antara Tuhan dan manusia. Worship atau Penyembahan, dimana kita memuja dan menyembah dengan segenap hati tanpa mengharap balasan. Inilah proses refleksi jiwa dimana diri kita akan menjadi makin illahi seperti diri Tuhan yang illahi itu. Inilah proses pengisian energi spiritual. Yang kedua adalah Doa, dimana kita menyampaikan permohonan dan mendengar jawaban dari alam roh. Inilah kerjasama atau sinergi dengan alam roh. Kita perlu menyampaikan dan kita perlu melatih diri kita untuk mendengar jawaban doa. Doa selalu mengharap jawaban. Inilah proses sinergi dengan alam semesta. Kompetensi 10 merangkum dan membahas yang terpenting dari semuanya, dan itu kembali pada yang pertama, yaitu ketaatan pada kehendak Roh Percikan Illahi yang ada dalam diri manusia. Kalau kita taat pada Yang Didalam, dipastikan kita akan mendapat support penuh dari Beliau yang didalam dan kita akan melihat kehidupan abadi. Dari Tuhan, kembalinya pada Tuhan. Kita manusia diberi kehendak bebas untuk memutuskan ikut yang mana, kehendak Tuhan atau kehendak sendiri? Kembalinya segala sesuatu pada diri kita masing-masing! From: Roza Rahmadjasa Mintaredja
ruh~nyawa~bathin
Ruh mah anu sipatna langgeng, aya di diri urang, sifat nu suci. Asal ti Gusti. Nyawa, nya tina saripati bumi/taneuh, seuneu/energi, cai, udara. Datangna boh tina kadaharan, napas anu dihirup, atanapi cai anu di inum ku urang-urang. Ruh anu gulung jeung nyawa eta disebut Batin, Jiwa urang tea. Upami dina ajaran Bhagawan-Gita, katelahna atanapi sesebatanana Atman/nyawa sareng Brahman/Ruh.
kalam ka sunda an 3
Bag III Disiplin Ulikan Kasundaan Eusi Ulikan eusi kasundaan, ulikan sunda jero, eusi atawa jati, mangrupakeun ulikan nu lengkep teori reujeung praktekna sanajan pustakana aya dina hambalan sunda nu ayeuna geus teu populer deui di lingkungan formal alam pikiran kalolobana urang sunda katut para budiman sunda ayeuna. Ieu ‘elmu’ ngeunaan Sunda, katut ‘teknologi’ tina metakeun sunda eusi keur kamaslahatan alam katut eusina nu geus kapanggih ku luluhur sunda baheula, kahontalna teh make parabot rasa nu geus kacaangan sunda. Ulikan ieu dina proses edukasina mentingkeun JADI tibatan saukur nyaho. Hartina ulikan disiplin kasundaan leuwih mentingkeun jadi Sunda (Nyunda) tibatan nyaho ka sunda, leuwih mentingkeun jadi Caang moncorong cahayaan. Tibatan saukur nyaho ayana Sunda.
Kabiasaan Dina Nganepikeun Sunda Eusi Saperti nu di sebutkeun diluhur ulikan sunda eusi mentingkeun jadi, mentingkeun jadi sunda nu caang cahayaan timanan ngan saukur nyaho ayana caang eusi. Jadi dina nganepakeun ulikan ngeunaan sunda eusi teu sambarangan ditepikeun. Nepikeuna jeung nepakeunna teh make ‘media’ husus nyaeta make paawas awas rasa pabersih bersih ati ku cara mernahkeun tangtung di bumi suci alam padang hasil tina henang hening henung sunda. Kulantaran ngeunaan alam rasa dina hambalan sunda, tulisan, ucap ‘teori’ atawa katerangana sering disilib sindirkeun atawa dipilihan ngajaga timbulna salah harti nu ngadenge/numacana. Dina geus kacekel barang tur Aya-na karek dijentrekeun satarabasna. Hal eta teh lantaran, caritaan sunda eusi mah hese kahontal ku jalma nu ngagedekeun keneh uteuk jeung angkeuhna sorangan. Dina merenahkeun tangtung nage carita sunda eusi bakal ngan saukur dikira kira lamun jalmana can manggih ‘Aya’ jeung ‘barang’na. Ari kira kira tangtu lain jeung moal nu enyana. Sigana moal jadi aneh upami budiman sapertos Hoof-Panghulu H. Hasan Mustapa seueur masihan simbol siloka sareng sindir dina ngadugikeun pamendakna teras dipilih-pilih nurutkeun pamahaman nu ngupingna, diantarana misalna wae H Hasan Mustapa mung milih sabagian ayat Qur’an –dina adab padikana disebut 105 ayat, numutkeun etangan Ayip Rosidi 352 ayat- dina nyerat tafsir qur’anul adhim. Dipilih ngan sabagian leutik tina qur’an sigana tangtos kaemuteun ku anjeuna yen tafsirna hiji waktos, bakal kaaos ku umum nu teu sadayana apal kana aya jeung barangna, kaayeunakeun geus kajadian. Eusining qur’an nu numutkeun anjeuna, hatamna ti sunda ka sunda deui teh moal gampang kaharti ku ‘bangsa kaula’. Saurna ge, ‘Komo lamun jalmana geus tikait kana panyakit ati’. Bangsa kaula didinya lain nuduhkeun urang sunda kabeh tapi sakabeh bangsa jalma nu masih keneh di ka-kaulaan, teu masagi dina rasa kuring, rasa kami, rasa ingsun jeung rasaning aing. Nu karitu moal bisa ngahontal eusining bacaan sagemblengna. Kusabab sunda(eusi)na mah moal kahartieun ku pamahaman ka-kaula-an komo deui ku nu geus kotor hatena nu ngan ngarti sisindiran jeung wawangsalan. Ayat ayat nu dipilihna keur nuduhkeun supaya jalma nu di ka-kaula-an katuduhkeun kana sunda. Dina kanyataanana lantaran kamampuh umum nu teu sarua eta tafsir jadi ‘dongeng’ atawa ‘carita’ penafsiran nu warna warna utamana ku para budiman nu teu weruh ka sunda eusi. Tapi tangtu eta teh lumrahna kitu jeung kuduna kitu, ku ayana wacana teh ngabantu nyaangan uteuk dina nyusuk kanyataan ‘aya’ jeung kanyataan ‘barang’ nu dicaritakeun nyaeta Sunda tea. Ngan jadi pihanjakaleun lamun dina ngabahasna saukur make uteukna mungkul teu daek make ati anu putihna. Tangtunganana teu daek dijadikeun kabuyutan (kabuyutan=tempat suci) da nganggap kabuyutan teh ayana diluar, di kuburan luluhurna mungkul, teu hayang nyieun sorangan siga luluhurna baheula nu mampuh nyieun jeung boga kabuyutan. Kapan loba kacaritakeun elmu tapak kamampuh pikeun ‘tanjeur na juritan’ ‘heubeul jaya di buana’ teh pan ayana di kabuyutan, jadi boga kabuyutan sorangan teh kudu pisan lamun hayang hirup mulya ameh masing masing bisa makena dina nyanghareupan musuh jeung tangtangan hirup. Nu teu daek nyieun kabuyutan dina dirina sorangan pohoeun kana ayat Al Qur’an nu unina kieu: Fi buyutin addinallahu anthur fa'a wa yudzkara fihasmuhuu yusabbihu lahuu fiihaa bilqudhuwi wal ashal (QS Annur: 36), yen ngan di buyut=tempat suci asma Allah teh diijinkeun ayana. Matak kudu jadi nyieun kabuyutan nu deuheus ka awakna supaya bisa nyusuk jeung gampang makena. Dina ngahartikeun sunda nu teu daek beberesih ati jeung lampahna mah ngan saukur meunang dongeng bari teu karasaaeun manfaatna ku inyana sorangan. Hal ieu teh nu oge sok dipaurkeun ku para budiman sunda eusi sanesna, sieun sunda teh ngan saukur jadi dongeng, pagede gede carita, parame rame mere tafsiran tapi nyundana teu jadi, da teu daek manggihan aya jeung barangna. Kadieunakeun, paling henteu nu katengetan taunan katukang, dina ngahartikeun mentingkeun jadi Sunda tea, sabagean jalmi tedak sunda nu nganyahokeun sunda eusi nganggap ieu ulikan pamali. Pamali diomongkeun pamali dituliskeun sagawayah sabab ngajaga jeung kasieunan bisi ulikan teh jadi ngan saukur dongeng, pagede gede carita wungkul, bari teu karasaeun teu kapanggih. Dina kapaksa nulis, nulisna terus sok di silib sindirkeun atawa lamun ditepikeun sok milih milih kanu enggeus ‘mateng’ pola pikir jeung pola lakuna, dipilihan kanu geus tapis neuleuman sunda luar heula. Ngarariung nepikeun eusi na ge sok milih dina waktu sareureuh budak atawa ditepikeun teu sagemblengna, sesana sina kapanggih sorangan ku nu hayang nyusudna. Kabiasaan nu katengetan eta tangtu ngan saukur kawijakan jalmina atawa sifatna kasuistis nu kahareup bisa di saluyukeun jeung kabutuh selerna asal tetep mentingkeun JADI. Sabab, harti ‘hese’ nganyahokeun sunda eusi didieu lain hartina teu bisa kahontal jeung teu bisa manggihanana, komo teu bisa di ‘bukakeun’ mah sabab lamun puguh ‘cara jeung jalanna’ mah teu hese hese acan. Cara jeung jalan ieu, nu ayeuna dina loba lingkungan formal karasa asing, tibabaheula sabenerna turun tumurun di tepakeun ditepikeun dicekel dialusan ti mimiti kapanggihna ku luluhur urang sunda tug nepi ka jaman ayeuna disampurnakeun nganggo sir’ah jeung minhaj Islam nu datang ti tanah Arab. Ulikan kasundaan eusi nu tangtungan jeung nembongkeunana 1) ngagunakeun awas caang rasa jeung bersih ati; 2) bijilna tina SIR nu ku sari, 3) ayana lantaran RAS ku rasana nu hasil tina merenah tangtungan di bumi suci alam padang sabab mampuh henang hening henung dina Sunda eusi, sabenerna mangrupa skill nu bisa diajarkeun bisa ditepakeun kalawan empiris. Ulikan sunda eusi ieu ngarupakeun ulikan empirik sabab lamun make jalanna saha wae nu makena bakal tepi. Tapi tangtu lamun teu nyaho jeung teu make carana lebeng moal panggih. Lir ibarat hayang nyaho internet [sunda eusi diibaratkeun internet] teu boga modemna (warnet euweuh), sanajan komputer awakna alus hardware jeung software na alus moal bisa nepi. Jadi we internet ku nuboga eta komputer ngan saukur ‘khayalan’ Nya terus we dikira kira da rea maca ngeunaan internet eta tina majalah, buku atawa dongeng batur nu eusina lain hand book atawa journal tapi ngan saukur ‘cenah’ nu dibungbuan ‘basa iklan’. Sanajan cang tangtu jadi ‘sasar’ atawa ‘bias’ dina nyahona ngan saukur dongengna wungkul. Informasi jeung fasilitas ti internetna mah weleh teu ngarasaan jeung ngabuktikeun. Tapi, lamun bisa nga-acessna mah kabeh nu nga-access pada ngarasa jeung ngabuktikeun sarua gening kitu internet teh. Tah dina sapopoena tiap netter beda beda makena beda beda naon nu didownload [khasanah pustaka jeung teknologi sunda eusi] ka komputer awakna kumaha karesepna kumaha kabutuhna. Ngawanohkeun ‘modem’ ieu nu sigana perlu ditepikeun deui supaya kana sunda eusi teh loba nu nganyahokeun, ngarasaan, jeung ngabuktikeun. Supaya jaradi caang nyaangan uteuk angkeuh jeung lampahna dina nanjeurkeun deui sunda boh dina budayana boh dina tangtungan kasundaana nu ayeuna warna warna jeung terus kagerus jaman. Jenis modemna nu aya dina pabetekan pustaka hambalan Sunda: aya nu tina Agama Islam, aya oge nu tina ‘inovasi’ luluhur sunda baheula. Ngan ari kanggo para budimanna mah, sigana, kedah tapis nganggo duanana sabab lamun teu pernah ngaraoskeun jeung ngabuktoskeun sacara haqul yakin ngeunaan inovasi luluhur tedak sunda, terus teu jadi ‘tacit jeung explicit knowledge’, tangtos moal ngeusi dina nganepikeun jeung ngama’naana budayana, moal ENYA, da ngan saukur nganggo kira-kira. Nuduhkeun jeung ngajelaskeun budaya sunda -nu nyunda- ka selerna oge tangtu teu eusian da teu merenah Sundana. Panutup Panginten nu ngaos, timimiti ningal ieu tulisan ngemut : naha bener henteu ? boa ngan saukur ngira-ngira, ngimpi, ngahayal, atawa supertisi ? atawa naha ngan saukur pamanggih subyektif ? Ieu tulisan ‘panganteur’ bijil tina hasil multiple case study. Protocol jeung data base kajian sadia pikeun external validity, Tehoritical proposition keur nganalisa papanggihan aya, sabagian ditepikeun dina ieu tulisan Keur internal validityna. Key informants masih aya, Dokumentasi artefak arsipna aya, oge chain of evidence dina hambalan sundana bisa nedunan construct validity, Tinggal daek langsung jadi participant observer ngalakukeun kajian sorangan pikeun nganyahokeun ngeunaan tangtungan Sunda jati - lain ngan saukur mitos tapi aya, empirik jeung bisa dipake. Ngan tangtu pikeun ngalakukeun participant observation, maca data base jeung nyusud chain of evidence na perlu ‘training’ heula. Ieu ‘kajian’ perlu ‘tempat’ keur ngawacanakeun utamana dina nepikeun hasilna, ‘pustaka’ sumber na masih dikalangan koleksi pribadi-pribadi tertentu hariwangeun keneh lamun disimpen di ‘perpustakaan umum’ lantaran sieun ‘pustakawanna’ teu ‘eungeuh’. Ngahaja ditulis ti pandeuri sabab hayang oge nganepikeun yen tangtungan sunda jati, khasanah pustaka jeung teknologi sunda dina hambalan sunda bisa di talungtik dibuktikeun make pola pikir pola laku disiplin ilmu ‘jalmi nyakola modern’ , supaya rea urang sunda ayeuna nu gedena ku sikep ilmiah (scientific) bisa maca pustaka jeung make ‘teknologi’ dina hambalan sunda keur nanjeurkeun deui sunda; sugan ari rea mah engke paTAPA di nagara nu masagi dina tangtungan sunda eusi, aranjeunna jadi sauyunan nanggarakaeun Pajajaran anu mulya nohonan uga. Ngan tangtu kudu dimimitian ku sumanget, nu saur kangjeng Nabi Muhammad saw mah, Al hanifiyyat al-samhah. Robbana atmim lanaa nuuranaa… Nun… Nungauban sampurnakeun sunda abdi.. (At-tahrim 66:8) Amin. Cag.
kalam ka sunda an 2
Bag II Katerangan Sunda Eusi Dina Ageman Urang Sunda Ayeuna (Agama Islam)
Sabagian katerangan tina Qur’an dina tulisan ieu dicutat lain rek saukur nyalindung ka Qur’an dina ngajentrekeun ulikan SUNDA eusi tapi utamana nuduhkeun yen ulikan SUNDA eusi, jero atawa jati dina Qur’an aya sanajan sir’ah kalawan minhaj dina manggihan jeung nyimbolkeunana teu sarua. Sunda teh Iman, Iman teh Sunda Sunda dina harti sunda eusi nyeta Nur nu nyaangan ati nu kapanggih ku awasna ati (rasa) teh kanyataan Iman, sabab Iman dina (agama) Islam numutkeun Allah swt dina Al-Qur’an mangrupikeun Nur. Iman teh Sunda jati (Nur) nu mangrupakeun hidayah nu datangna ti nu murbeng Alam. ‘.…[Kitab jeung] iman teh Nur (Sunda) ti Allah, nu ku sunda eta Allah mere pituduh ka sing saha bae nu kuanjeuna dikersakeun, jeung saenyana ku sunda eta maneh bakal mere pituduh kana jalan –sirothol- mustaqim’ (As-syura, 42:52). Dina disiplin kasundaan, saperti nu disebutkeun di bagian saencanna, Nur ieu kapanggihna lamun hiji jalma nyirnakeun pancadriana heula, oge tapak uteuk jeung angkeuhna sorangan heula nepikeun ka teu kumanehna manehna acan. Nyunda Ciri nu Ariman Lamun meunang iman Nur nya jadi nyunda. Hartina lamun nyunda caang cahayaan, Nur(sunda)na moncorong jeung pasti terus hayang tetep nyunda cahayaan. Numutkeun Firman Allah swt dina Al-qur’an ‘…Jalma jalma nu ariman mah nyunda (caang cahayaan), sundana (Nurna) tembong sumirat moncorong dihareupeun jeung dina (lebah) leungeun katuhuna, maranehna nu nyunda (nu caraang) nyarita: Nun Gusti, mugi Gusti nyampurnakeun kasundaan abdi sadaya…’ (At Tahrim, 66:8). Jadi sabenerna lamun hiji jalma, hususna, urang sunda (etnis/genetis) iman terus bener ngulik jeung ngalakonan Islam kuduna bakal leuwih nyunda gumawang lain jadi ‘Arab’, Kuduna mah anu loba elmuna elmu lahir elmu batin kudu leuwih nyunda caang moncorong, lain jadi ‘bule’. Kitab Mangrupa Sunda Sunda eusi ngajadikeun, pancadria uteuk jeung angkeuhna kacaangan. Lamun tapis didinya nya jadi permana kana kamulyaan jeung kani’matan hirup hurip, saperti nu geus kaalaman ku jalma jalma saencana. Al Qur’an nu harti asalna bacaan bacaeun oge mangrupa sunda: ‘.… Kitab [jeung iman] teh Nur (Sunda) ti Allah, nu ku sunda eta Allah mere pituduh ka sing saha bae nu kuanjeuna dikersakeun, jeung saenyana ku Nur (sunda) eta maneh bakal mere pituduh kana jalan –sirothol- mustaqim’ (As-syura, 42:52). Dina ayat nu lainna bisa ditingali yen ku kitab, nu mangrupa Nur (sunda) eta tea, Allah ngaluarkeun jalma jalma ti poek ka nu caang kalawan idinna jeung nunjukkeun ka jalan mustaqim (AL Maidah, 5:16). Kitab Alqur’an oge aya dina hate nu nyunda: “kitab (Al Qur’an) teh ngarupakeun ayat ayat Nu Maha Kawasa nu nyata dina hate jalma nu ngelmu” (Al ankabut, 29:49). Ari elmu ngandung harti kanyaho, sedengkeun ari kanyaho teh unsur caang (sunda) nu mere jeung jadi tuduh ka tiap jalma dina pikir ucap jeung usikna nyanghareupan kabutuh hirup huripna. Nu Nyunda Moncorong Cahayaan Tanda Sajatining SUNDA Allah nurunkeun ayat ayatna ka abdi abdina lantaran seja nyundakeun [ngaluarkeun maranehna tinu poek kanu caang] (Al Hadid, 57:9). Caang cahayaan sunda ieu ngarupakeun ciri nu ariman boh Lalaki boh awewe: ‘Mu’minin jeung mu’minat mah sumirat tembong Nur (sunda) dihareupeun jeung dina leungeun katuhuna, mareunang pangbagea kabagjaan surga keur maranehanana ..’ (al Hadid, 57:12). Cahaya (sunda) Caang teh mangrupakeun rahmat jeung ampunan Nu murbeng Alam Allah swt lantaran maranehna pengkuh nyunda [mu’minin] (Al Ahzab 33:43). Urang sunda sakuduna, ngalangkungan para budimanna, sing bisa katuduhkeun yen kayakinan sunda nu tembong dina pola pikir pola laku katut tapak budayana baheula teh nyumber tina pangaweruh ti Nu Maha Kawasa Allah rabbul ‘alamin. Ieu teh bisa kahontal lamun para budiman sundana bener nuduhkeun nembongkeun sunda (eusi) kalawan ENYA ka bangsana dina pola pikir pola lakuna. Hayang Manggihan Jeung Meunang Sunda Teh Kudu Islam Cara hayang manggihan sunda eusi teh euweuh deui kudu tumut turut sumerah (aslamtu) ka Nu Murbeng alam: ‘Jalma jalma nu dibukakeun ku Nu murbeng Alam hatena kana tumut turut sumerah (aslamtu) ka Gustina, manehna meunang Sunda ti Gustina’ (Az Zumar, 39:22). Jadi lamun para budiman sunda baheula nyunda eta teh pasti lantaran pola laku lampah jeung pikirna Islam tunduk turut tumut ka nu Murbeng alam. Sedengkeun Nu Murbeng Alam ieu cahayana langit jeung bumi ‘Allahu nuurus samawaati wal ardhi’ anu ‘Nurrun ‘ala nurrin’. Kanyataan Sunda eusi ieu sanajan ‘nyata’ da moal aya ucap lamun euweuh ‘barangna’ lain hiji ulikan nu sagawayah da teu bisa kahontal ku kamampuh jalma biasa nu masih teu daek, terus teu bisa bener aslamtuna. Pangaweruh Sunda Eusi Tanda Kaluhungan Luluhur Tedak Sunda Para budiman urang ‘sunda’ (etnis) ayeuna tangtos tos pada aruninga kecap Sunda, saperti nu diantarana diterangkeun dina Ensiklopedi Sunda, mimiti kapanggih karek di taun 736 dina prasasti Rakyan Jarupangambat sedengkeun karajaan Sundana karek ngadeg tahun 669 M. Ngaran Sunda ieu nu mere ciri jeung sesebutan ngeunaan kahirupana hiji bangsa tangtu lain nu pangheulana aya jeung hirup di daerah jawa kulon, sabab didaerah jawa kulon keneh, kurang leuwih 500 taun saacanna (130 M) geus aya karajaan nu disebut Salakanagara, nu ngarupakeun karajaan pangmimitina aya di Nusantara, dimana salila ngadegna teh geus boga budaya, ‘beunta’, daragang jeung wawawuhan jeung bangsa lain nu ‘maju’ saperti India jeung China. Sanggeus karajaan salakanagara pareum, saacan Sunda kasebut – dina prasasti - malah aya karajaan Tarumanagara nu salila kurang leuwih 300 tahun neruskeun salakanagara (358-669). Tarumanagara geus sanggup mere bukti sajarah –diantarana batu tulis di Bogor - nu warta ayana eta kahirupan geus kacatet oge ku seler bangsa lain. Saterusna, sanggeus Sunda aya, sanajan dina sajarahna dibere warna ku robah robahna pamarentahan jeung nagarana diantarana aya Kendan, Galuh, terus jadi Pajajaran, terus nepikeun jadi Sumedang larang, Banten, Cirebon - ngaran nu dijadikeun ‘sesebutan’ atawa ciri pikeun manusa, kamanusaan jeung budaya na tetep dipilih Sunda. naha lain urang Salaka, urang Taruma, urang Kendan, atawa urang indraprasta, urang Galuh, atawa urang Pajajaran ? (dua kecap panungtung, katingalina, ngan sering dipake piken ‘nostalgia’ ka ayana jaman kamulyaan baheula) naha bet ngaku jeung nyebut urang Sunda ? Hal ieu teh tangtu aya ajen inajen nu hayang ditepakeun hayang ditepikeun jeung nu terus aya lantaran luhung jeung bener eusina. Ajen inajen ngeunaan SUNDA ieu dipiara jeung diwariskeun ti generasi ka generasi sabab ngeunaan kayakinan hirup hurip nu mulya nu datangna ti Nu murbeng alam. Sunda ieu tangtu hasil ‘inovasi’ ti budiman luluhur sunda tina naon nu geus kapanggih dina nyanghareupan tantangan hirup hurip nu aya hubungan jeung kayakinan tangtunganana dumasar kana pola pikir pola laku saacanna. Kapan agama di tatar sunda teh ngarupakeun pengembangan tina agama hindu agama budha nu samemehna datang ka tatar sunda, istilah jeung jargon-jargon agama di sunda na ge pan rea nu beda jeung hindhu atawa budha. Lamun ngarujuk kana Al Qur’an, nu sabagianna ditepikeun saencana dina ieu tulisan, sunda eusi sarua jeung nu didugikeun Qur’an. Kaluhungan budiman luluhur sunda baheula waktu can ngagem Agama Islam nunjukkeun yen aranjeuna teh parantos ngalampahkeun ‘bener.’ Kukieu teh bisa katingali yen Luluhur sunda baheula tangtu tos kasumpingan Rasul nu moal boa rasulna urang sunda sorangan. Komo deui numutkeun Qur’an yen tiap umat kapasihan Rasul kanggo nyundakeun jalmana nya hartina nyandak tinu poek kanu caang ku pangersana Rabbul Alamin. Sanajan lamun ditengetan nurutkeun tahun kapanggihna prasasti jaru pangambat eta, 700 M, teh ratusan taun sanggeus Agama Islam (Islam AL khusus= sir’ah sareng minhaj nu digelarkeun ku Kangjeng Nabi Muhammad saw) lungsur ka buana panca tengah (abad ka 6 M) nu mungkin aya pangaruhna tina Islam. Tapi, can aya bukti yen pangaruhna aya di tatar sunda. Atawa lamun aya pangaruh na ge hal ieu leuwih nunjukkeun yen para budiman luluhur sunda harita sir’ah jeung minhajna beda ti agama Islam ti tanah arab. Sakali deui, konsep gambaran ngeunaan Sunda eusi nu sawanda saperti nu didugikeun ku Al-Qur’an ti agama Islam (Islam AL khusus) nunjukkeun yen urang sunda baheula, paling henteu para budimanna, geus gaduh pangaweruh ngeunaan kayakinan Islam (Islam Al umum nu dicandak sadaya Rasulullah di tiap umat). Jadi, budayana ge tangtu nyumber tina falsafah kayakinanana falsafah tauhid falsafah kasundaan nu caang hasil pola pikir pola laku nu kacaangan ku Nu Maha Suci. Robah jadi Agama Islam (Islam al khusus) teh lantaran sir’ah jeung minhaj nu digelarkeun ku Kangjeng Rasulullah Muhammad saw langkung langkung sampurna nyampurnakeun sakabeh nu enggeus dipake samemehna, kaasup nu dipake di tatar sunda nu mun sacara praktek na mah eta jalan (sareat) teh lewih sederhana. H.Hasan Mustapa (1930), nu numutkeun Ayip Rosidi tos dianggap Bujangga Sunda pangbadagna, ngadugikeun ngeunaan ‘tempat’na Agama Islam jeung tangtungan Sunda jati (HH Mustapa, Tafsir Quranul adhim: 293-294), yen Agama Islam nu digelarkeun ku Kangjeng nabi Muhammad saw teh ‘sareat pangparatan hakekat’, nu ngabuka rasiah sindir siloka prawira perlambang teori nu tiheula-heula dina nekanan Sunda ka Sunda deui. Ieu Hoofd Panghulu ngadugikeun yen eusi Al qur’an nu jadi sumber ajaran Islam ka buktikeun ‘nekanan saur karuhun [tedak sunda] hatamna Qur’an ti sunda ka sunda deui’. Ti (Nur) Cahaya caang ka caang (nur) cahaya kanyataan sunda eusi. Jadi, ageman nu dipake ku urang sunda ayeuna, Agama Islam, teh ngan beda sareatna mungkul –leuwih sampurna- nu matak dina ngagem Islam nu datangna ti tanah Arab ieu teh H Hasan Mustapa gaduh kasimpulan: ”baheula ku basa sunda ahirna ku basa arab: jadi kaula nyundakeun Arab nguyang ka arab, ngarabkeun sunda tina basa Arab”. Hanjakalna, kadieunakeun rea para budiman sunda, kulantaran henteu wanoh jeung henteu masagi kana tangtungan sunda eusi luluhurna, seueur nu ngajelaskeun ka selerna yen gantina ageman kana agama Islam ti tanah Arab teh kulantaran kayakinan luluhur sunda baheula goreng, ‘musrik’ atawa salah. Nya tangtu budayana oge jadi ‘musrik’, goreng atawa salah da nyumber tina kayakinan anu goreng musrik atawa salah tea. Jadina, budaya sunda na oge saeutik saeutik tapi pasti ditinggalkeun sabab maranehna kayakinkeun yen eta budaya teh nyumberna tina kayakinana anu ‘supertisi’ henteu ‘tauhid’ lain ti Allah swt jrrd. Terus, pola laku kabiasaan asal sapopoena anu masih dina budaya ‘sunda’ oge jadi loba kasieun kapaur kaera ku ka cap kolot, tahayul (mitos), bid’ah, syirik jrrd, lain ngakar ti Islam. Matakna loba urang sunda nu neuleuman jeung make agama Islam jadi Arab budayana sabab manehna kayakinkeun yen budaya arab teh kasebutkeun nyumber tina Islam. Komo deui sanggeus jadi Indonesia terus patepung jeung budaya sejen –barat- nu keur nanjung, budaya sundana beuki kagerus da nu ngarora ngarasa teu boga nu alus ngeunaan asal usulna nu perlu dijadikeun tangtungan. Urang sunda ayeuna jadi rea nu teu reueus, teu hayangeun miara jeung make budaya sundana, lantaran nu normal mah tangtu mikir naon untungna miara jeung make –komo nanjeurkeun- pola pikir pola laku katut tapak-tapak anu sumberna mitos, musrik, salah atawa goreng ?
kalam ka sunda an 1
Kalam Kasundaan:Tangtungan SUNDA Ku Eddy Nugraha
Bubuka Kanyaho urang sunda ngeunaan nu aya hubungana jeung ‘sesebutan’ sunda warna warna, timimiti nu nganyahokeun sunda dina harti kayakinan, budaya, karajaan, etnis, basa, tempat, sastra, seni tug nepikeun ka nu teu apal pisan naon ari sunda teh. Salian ti warna warna kanyaho urang sunda ngeunaan ‘sesebutan’ sunda eta, harti nu dipake ku para budimanna ngeunaan sunda oge robah robah ti jaman ka jaman. Misalna, dina pustaka tahun 50-an harti sunda teh nepikeun ka leuwih ti 25 harti (Sajarah Sunda I, 1956). Satuluyna, dina kamus basa sunda [timiti citakan ka 1 (LBSS, 1975) nepi ka citakan ka 7 (LBSS 1992)] ngan dihartikeun sacara etnis sanajan ditambah katerangan ngeunaan harti asalna. Robah robahna ieu nunjukkeun robahna pangartos para budiman urang sunda dina ngama’naan sunda jeung dina ngajelaskeun ngeunaan tangtungan sunda ka bangsana. Ka beh dieunakeun dina ensiklopedi sunda (2000), ku para budiman nu ngadamelna entri sunda dihubungkeun deui jeung budaya, tempat, etnis, karajaan, sastra jeung basa nu ngarupakeun ‘produk’ atawa tapak budaya nu geus kakumpulkeun, tapi acan nuduhkeun jeung ngajelaskeun kayakinan eusi atawa jati nu jadi, jeung nu kudu jadi, tangtungan urang sunda. Ngeunaan kayakinan eusi atawa jati dina ensiklopedi sunda ngan saukur dihubungkeun jeung entri agama sunda wiwitan nu dibere komentar ‘hanya sedikit diketahui’, oge teu aya katerangan ngeunaan hubungan eusina jeung ageman ayeuna nyaeta Agama Islam. Padahal, di bagian sejen di sebutkeun yen dina pamahaman para budiman urang sunda, aranjeunna pernah garaduh pamadegan yen budaya sunda teh mangrupakeun ‘seluruh perwujudan gagasan, perilaku, dan hasil kegiatan manusa sunda dalam bidang-bidang;… , dan sistem religi (ensiklopedi sunda, 586). Tangtu ‘kecap’ religi teh nyoko kana kayakinan tangtungan eusi atawa jati. Sedengkeun, pangaweruh ngeunaan sunda nu nuduhkeun tangtungan eusi atawa jati, lain ngan saukur ‘produk’ jeung tapak, diperlukeun pisan di ieu jaman global dina upaya miara jeung ngawariskeun budaya sunda ka generasi nu pandeuri. Perluna teh lantaran kahiji, generasi sunda ayeuna geus rea manggihan budaya-budaya sejen nu ‘aralus’ jeung geus dipake nyampak dina kahirupan sapopoena, pangpangna budaya ti Jawa nu geus rea campur dipake di sunda, Arab nu jadi ‘baju’ Islam, ‘Indonesia’ nu jadi budaya formalna, jeung budaya barat nu maju elmu jeung teknologina, nu ku ‘kaalusana’ teh geus rea jadi bagian tina kabiasaan hirup sapopoena. Tangtungan jati atawa asal ieu, nu lamun bener tur alus mah, bisa nimbulkeun kareueus ngeunaan asal usulna sorangan jadi urang sunda - boga ‘asal usul nu pantes diakukeun’ – jeung bisa jadi cecekelan dina kahirupan ngajajar jeung jajaran seler-bangsa lain. Lamun geus boga kareueus ka asal usul jatina tangtu daek kawaris, daek make jeung daek nanjeurkeunana. Kaduana, budaya sundana sorangan nu rek diwariskeun ayeuna geus saru geus nyampur jeung budaya deungeun, jeung geus rea teu jadi pakean kalolobana urang sunda ayeuna, atawa ngan saukur jadi ‘pinggiran’ dibanding dominasi budaya ‘alus’ lainna. Kukituna tangtungan eusi atawa jati luluhurna bisa jadi payakinan jeung pamake dina milih budaya-budaya nu aya ayeuna, terus dina make jeung mekarkeunana keur ngajembarkeun tangtung. Tulisan ieu ngarupakeun guaran panganteur ngeunaan sunda nurutkeun harti asal nu aya hubungana jeung kayakinan ngeunaan tangtungan sunda, utamana sunda eusi atawa jati malah mandar nanjeurkeun deui sunda. Bag I Sunda Dina Harti Sunda Asal jeung Kayakinan Ngeunaan Tangtungan Sunda Dina Kamus Umum Basa Sunda (LBSS) disebutkeun yen harti asal Sunda, teh caang, gumawang moncorong, kukituna Sunda teh mangrupakeun Nur atawa cahya. Jadi, nurutkeun harti asal diluhur, kasundaan teh ngarunut kana sifat sifat Sunda, sifat sifat caang gumawang jeung moncorong cahya atawa Nur. Ana kitu mah anu nyunda teh nyaeta anu caang anu gumawang anu moncorong cahayaan. Sedengkeun Nyundakeun jadi ngandung harti nyaangan mindahkeun tinu poek kanu caang kana cahaya. Harti sunda asal ieu saenyana nuduhkeun hiji ulikan tuturunan nu jadi dasar tangtungan jeung payakinan tedak sunda. Pustaka na ge aya dina sunda. Panganteur pikeun eta ulikan didugikeun saperti dihandap ieu: Ulikan Kasundaan asal (wiwitan) Sunda dina kasundaan asal ngawengku ka cahaya nu kapanggih ku kamampuh lahir jeung cahaya nu kapanggih ku kamampuh batin. Pangaweruh ngeunaan Sunda, cahya atawa Nur ieu jeung kamatihan kamampuhan nu bijil tidinya dina pola pikir pola laku geus mangrupakeun ulikan anu masagi, sanajan kadieunakeun beuki teu populer malah karasa ‘asing’. Ieu Sunda teh kapanggih, Aya, dina jeung jeroeun tangtung katut luareunana; Sunda nu kapanggih jeung aya dina jeung diluar tangtung disebut Sunda luar, ari Sunda nu aya dijero tangtunganana disebut Sunda jero. Sunda luar Sunda luar kapanggih pangheulana, mimitina ku parabot ngagunakeun awasna panca indra, angkeuh jeung uteuk kawas sunda panonpoe, sunda bulan jeung sunda bentang nu langsung kapanggih ku pancadriana nepikeun ka nu kapanggih ku uteuk jeung angkeuhna bari make parabot dhahir kayaning sunda seuneu, sunda lampu jll - katompernakeun ku pangaweruh nu kapanggih ku pancadria, uteuk jeung angkeuh teh nyata yen Sunda ieu aya ditiap barang dhahir (E=mc2)]. Kecap sunda keur nerangkeun sunda luar kadieunakeun jarang dipake cukup ku cahya/caang lampu, cahya/caang panonpoe jrrd. Sunda luar ieu mere tuduh nembongkeun kana rupa rupa kanyatan hal/barang, nu cicing atawa usik, nu aya didhahir. Ti dinya terus mangaruhan nyaangan rasa rumasa inyana ngeunaan kahirupan jeung hirup huripna. Tina rasa rumasa ieu mekarkeun pola pikir pola laku budayana. Sunda jero Sunda jero, nu jadi poko bahasan ieu guaran, kapanggih mimitina ku parabot ngagunakeun rasa - ari rasa teh mangrupakeun awasna Hate, Ati atawa dina basa arab mah disebut Qalbu - tapi rasana lain rasa rarasaan, rasa ieu rasa nu dijurung jeung boga rumasa kana katunaan panca indra, rumasa kana katunaan angkeuh jeung uteukna. Ku karumasaan ieu, rasana jadi awas kana ayana Sunda jero. Sunda luar luas ambahanana da kapanggih aya di alam dhahir, sedengkeun Sunda jero nyamuni kapanggih ayana heureut di jero tangtung. Tapi, lamun geus kapanggih Sunda jero ieu luar biasa gedena (Sunda besar) jeung guna katut kamampuhna ngawengku jeung metakeun sakabeh alam katut eusina. Ku pangaweruh ngeunaan Sunda jero katuduhkeun yen sunda nu aya di ieu alam dhahir, sunda luar, ngan mangrupakeun gambaran, tanda, usik, ciri jeung tuduh ayanana Sunda jero, matak Sunda luar disebut oge sunda kecil. Sunda luar disebut oge sunda Sajati lantaran ngarupakeun tanda kanyataan ayana Sunda jero nu jadi jatina. Ulikan ngeunaan sunda luar atawa sunda sajati sok disebut ulikan cangkang da sunda luar teh ngabungkus ngahalangan Sunda jati. Sedengkeun ulikan sunda jero (jati) disebut ulikan eusi sabab Sunda jati teh eusi poko sumberna sunda luar atawa sunda sajati. Sunda jero leuwih hese kapanggihna timanan sunda luar, pareng bisa kaawaskeun jeung mermanakeunnana teh saeunggeus boga kanyaho ngeunaan sunda luar sabab nyamuni dijero tangtung, kapanggihna lamun bisa ngaleutikeun tug nepikeun ka nyirnakeun tangtung (heula) nyirnakeun (heula) kanyaho nu bijil tina angkeuhna, tina uteukna jeung tina pancadriana kanyataan naon nu sok di ‘jargonkeun’ paeh samemeh paeh, dina ulikan sunda eusi jadina paeh samemeh paeh teh ku cara tumut turut tunduk sumerah ka Nu Maha Suci (aslamtu). Kanyaho Sunda eusi nu geus kahontal ku luluhur tedak sunda mangrupakeun kanyaho nu nepi ka hambalan luhur alam cahya (Nur), atawa alam malakut (malak = cahya), disimbolkeun ku jargon alam kaHyangan - alam kahyangan alam luhureun alam kadewaan (dewa=dev=cahaya). Jadi kanyaho sunda eusi ngeunaan ulikan dina hambalan cahaya luhureun cahaya - nurrun ‘ala nurrin. Alam Sunda (cahya Nur) eusi atawa jati tempat nganyahokeun ayana AYA, oge merenahkeun gambaran ka jatian mutlak panungtungan nu pangluhurna atawa pangjerona ngeunaan Nu Murbeng alam. Kapanggihna lamun mampu beberesih nepikeun ka geus teu ku manehna manehna acan. Nyunda Dina Tangtungan Sunda Eusi Saeunggeus rasana manggihan Sunda jero, si rasa jadi leuwih awas dina nengetan jeung nangenan hirup. Lewih awasna rasa ieu ngajadikeun uteuk leuwih encer atawa sok disebut caang uteuk; panca indra na leuwih awas jeung leuwih mampuh malah ahirna, lamun permana jeung pengkuh, bisa mampuh ngawaskeun sunda jati; angkeuhna jadi leuwih merenah da boga rumasa kacaangan terus bisa mernahkeun tangtung, tungkul ka jukut tanggah ka sadapan bisa pindah cai pindah tampian. Nya usikna jadi nyunda caang gumawang (herang beresih) tanda Sajatina Sunda (eusi/jero). Nu nyunda katingal katengetan ku batur moncorong tanda kanyataan sunda jati dina tangtungan. Moncorong teh kaciri leuwih caang jeung fokus ti sabudeureunana. nu moncorong teh teu kudu kabeh caang lir caang panonpoe tengah poe, tapi nuduhkeun hijidi ‘hal’ nu leuwih caang leuwih buleud leuwih padu ti sakurilingna. Lampu batere oge nu weuteuh bisa moncorong ari convergen jeung poek mongkleng mah sabudeureunaan. Mata maung moncorong lamun peuting mah, sabalikna panon poe ge karek disebut moncorong lamun keur isuk isuk. Jadi, jalmana karek disebut nyunda lamun leuwih punjul ti nu lian tina sagala hal; bisa dina harti cahaya, aura, wibawa, sima, pola pikir, elmu, kamajuan, karir, seler jrrd; tapi punjul na teh nyaangan, jadi tuduh, conto, ngauban kanu lian. Para budiman sundana, lain sunda dina harti etnis atawa genetis tapi sunda eusi, boh di menak boh di cacahna barisa nyararumput buni dinu caang hartina marampuh nyimpen angkeuh hawa nafsuna nepikeun ka teu bijil dina waktu masamoan, nu bijil tina tangtungan kaciri ku batur teh tinggal caang sunda jatina nu caang nyundakeun nyaangan batur jeung sabudeureunana. Kadieunakeun harti nyumput buni dinu caang teh sok dihartikeun nyumput teu kaciri ku batur nepikeun ka hese kapanggihna. Ieu carita teh bijil ti jalma nu teu ngarti sunda eusi, komo manggihanana, jadi teu bisa nengetan ka nu nyunda (eusi) da lamun weruh ka semuna mah justru nu nyumput buni dinu caang teh gampang ka ciri da caang jeung moncorong. Caang ucapna caang lampahna caang uteukna moncorong tangtunganana gumawang eusina nya tandaning sunda tea. Pikir, ucap jeung lampahna anu nyunda, diantarana katengetan ngaliwatan para budiman sunda eusi, tara kaluar kapangaruhan ku angkeuhna tapi pengkuh nurutkeun gerentes ati putihna. Dina prakna katembong ku batur bijil nyari tina SIR na, kaatur nurutkeun kumaha RAS nu bijil tina rasana, nya sok disebut sir kusari ras kurasa kumambang di alam rasa, rasa sajatining rasa nya rasa nu caang kacaangan Sunda. Ringkig jeung rengkakna nuduhkeun jeung nembongkeun sunda eusi nu sok kaciri dina tata lakuna. Tapakna ayeuna bisa katengetan, diantarana, dina seni ‘kesenian’ baheula atawa dina gerak ulin penca eusi. Lamun teu nyunda - teu jadi sunda, teu jadi caang – ngan saukur nyaho ayana caang, komo teu apal, teu karasa teu kapanggih mah tangtu Hirupna moal hurip, poek kabawa sakaba kaba kasasar tibabaradug. Nya disindirkeun salah sahijina make dongeng sangkuriang - nyaeta ngeunaan nu geus loba kanyaho jeung pangaweruh tapi henteu caang eusi henteu nyunda jati: Lamun (gunung) sunda(Nur)na euweuh teu katangen ku diri, (Gunung) sunda(Nur)na geus musna teu kapanggih, ilang ngan kari dongengna. Nya tinggal burangrangna ngagunung ngajegir ngarangrangan, parahu hirupna teu bisa lalayaran da geus nangkub dina kabingung. Diri ngan jadi tunggul, tunggul nu jadi sagede gunung lantaran teu bisa nunggalkeun awak, lantaran teu bisa mendet (sang Hyang) tikoro, tikoro nafsu manehna sorangan nu tungtungna ngaberung nafsu ngumbar amarah. Henteu apal kana wayah, asa peuting asa beurang, katipu ku lisung batur. Jadina sok teu wayahnaan, teu nyaho ka wayah (waktu) teu bisa merenahkeun awak. Ajina jadi teu matih jampena jadi teu teurak, situ huripna teu jadi. Ngarungsing keur ngorana, kurunyinyi pakokolot, euweuh anu lalebareun, da saha anu lebarna ari lain nu ngarasana. Dongeng sangkuriang tangtu ngarupakeun kapinteran budiman sunda baheula dina nyilibkeun eusi da gunung gunung jeung carita urut situ mah geus pasti aya memeh dongeng sangkuriang nangkubkeun gunung kacaritakeun. Kajadian alamna aya heula terus katengetan jalma budiman, nya hasil tina nengetan lingkungan teh tuluy dianggit di reka jadi carita bari ditambahan nyilibkeun eusi. Kasundaan Eusi Disimpenna Dina Sunda Pustaka ngeunaan tapak tapak budiman sunda disimpen na lain dina daluang atawa barang tapi dina hambalan Sunda jati. Kukituna Aya jeung barangna eta sunda, katut tapak-tapak khasanah jeung kamampuh sunda mah ngan bisa kapanggih lamun jalmana mampuh nganjang ka hambalan sunda.Tapak barang jeung daluang mah ngan sabagian hasil pagawean tina make jeung kacaangan sunda eusi nu bisa jadi tuduh ngeunaan Sunda sagemblengna. Pustaka ieu bisa kabaca katengetan ku nu mampuh nganjang ka hambalan sunda. Pustaka sunda eta satungtung dunya ieu aya moal keuna ku ruksak. Moal hese neundeun moal hese nyokot moal beurat mamawana da henteu maksa dina marenganana. ‘karakteristik’ ieu pustaka sok disindirkeun ku kecap diteundeun di handeuleum sieum di tunda di hanjuang siang paragi nyokot ninggalkeun. Eta kabeh lain tangkal nu ngajentul tapi tangkal diri nyaeta Handeuleum sieum nu ngahirupkeun Nur hanjuang siang nu ngahuripkeun rasa, kabeh alat jeung passwordna sabenerna aya di seuweu siwi tinggal nganyahokeun jeung makena, nepakeun jeung nuduhkeun kana ieu ‘konci’ jadi kawajiban budiman sunda tiap jaman supaya seuweu siwi teu poekeun tangtung, supaya seweu siwi sunda (etnis/genetis) mampuh maca eta pustaka terus katuduhkeun jeung jadi nyunda (caang). Tempat nyimpen khasanah sunda eusi nu ayana di alam nur sunda sok dituduhkeun, diantarana, ku carita Mundinglaya dikusumah: yen lamun hayang ngamulyakeun pajajaran (awak) kudu manggihan Layang salaka Domas = Layang =bacaan, tingal kecap asal Qur’an= bacaan) Salaka Domas = nu caang cahayaan lir emas sinangling), aya oge nu nyebut layang sasaka domas, sasaka=tihang, jadi maskudna sarua wae nyaeta bacaan nu jadi tihang tangtungan nu mangrupa Nur Sunda. Eta bacaan teh ayana di jabaning langit =langit nu sejen ti langit dunya nu kapanggih ku nu perluna harita. Ieu ngandung harti langit kanyaho lain nu aya di alam nur Sunda. Bacaan di langit nu lain ti langit dunya nu sasari teh kapanggihna ngan ku Munding laya di kusumah (munding=hewan, laya=paeh, kusumah=kamanusaan; tangtungan kamanusan nu kahewanana geus paeh). Sanggeus ngelehkeun poek na hijab jungkiringna awak (jongrang kalapitung) terus meruhkeun guriang tujuh, tujuh patapaan panaekan awak nu kudu dihijikeun ditunggalkeun. Nya, jadi Guriang Tunggal nu boga ciri wisesa dina wayah. Ahirna lamun bisa wisesa dina wayah, menang bacaan (layang) nu mangrupa sunda (nur) nu lir emas sinangling (salaka domas) atawa jadi tihang (sasaka) tangtungan. Ieu layang Nur (sunda) teh terus marengan kababawa jeung nu wisesana keur pakeun jeung bacaeun dialam dunya, jadi tuduh kamulyaan hirup. Tuduh lain ngeunaan pustaka jeung kamampuh sunda eusi diantarana sok disimbolkeun ku caritaan ngeunaan Gunung Sunda. Gunung sunda hiji ngaran gunung nu rea diakukeun aya di hampir ditiap wewengkon dimana para budiman sunda eusi pernah nurunkeun jeung nepakeun eta ulikan misalna di subang, sukabumi, ciamis jrrd. Gunung Sunda eta dipake nunjukkeun ayana tempat caang (nur) sunda eusi dimana kamampuh luluhur aya, bari jeung Gunung Sunda geologisna mah geus euweuh. Kanyataan jadi lobana akuan tempat ayana gunung sunda sabab harita mah komunikasi antara Wiku/Ajar jeung jalma-jalma nu diajarna teu saperti ayeuna. Jadi lamun ceuk hiji pandita dina hiji waktu ‘ieu yeuh ‘tempat’ manggihan Sunda eusi’, nya terus tempatna jadi disimbolkeun ngaran Gunung sunda. Terus lamun diwewengkon lain aya Ulama/Wiku lain nu nepikeun Sunda eusi, ‘tempat’na teh disebut deui gunung sunda, da dijaman harita leuwih ‘komunikatif’ nuduhkeun eusi make perlambang Gunung anu jelas kaciri ngeunaan ‘gede’ jeung ‘agung’ na eusi sunda. Jaman harita tangtu teu jadi masalah mere ngaran ka hiji gunung/pasir, jeung jadi teu asa pacorok jeung ngaran pasir/gunung diwewengkon lain nu (relatif) paanggang, bisa jadi dina waktu harita teu katepikeun katempat lain, bari komo ngaran eta henteu negrak da ngeunaan perlambang eusi. Nya terus eta ngaran turun manurun napak di dinya. Tapi ayeuna, ku komunikasi nu geus sakitu gampangna jadi timbul pasualan naha gunung sunda teh bet jadi loba. Mana gunung sunda nu benerna ? Kabeh oge bener, da bisa jeung meunang wae, tapi nyata AYAna mah dina tangtungan nu manggihanana baheula jeung nu katepaan tur nanjeurkeunana ayeuna, da ngaran gunung sunda na mah ngan saukur siloka perlambang nu dibarengan tapak. Mangga tengetan, eta teh sawanda jeung ‘dongeng’ gunung pasir di Arab nu disebut Jabal Nur (Jabal=gunung, Nur=Sunda). Eta gunung dingaranan gunung sunda lantaran tempat eta nu dianggo Kangjeng Nabi Muhammad saw khalwat teras mendakan Nur (SUNDA eusi/jati) bekel nyaangan (nyundakeun) umat. Jadi perluna urang sunda dituduhkeun ngeunaan ulikan sunda teh sabab lamun teu wanoh kana aya tur barangna ulikan sunda eusi, can bisa nganjang ka eta hambalan sunda, bakal hese nuturkeun carita carita kasundaan (eusi) komo meunang pustaka sunda eusi keur bekel nyundakeun urang sunda (etnis/genetis), merenahkeun jeung nanjeurkeun deui budaya anu sundana, da disimpenna eta pangaweruh numere kamampuh teh ayana dina hambalan Sunda. Lamun can pernah nganjang ka hambalan sunda, Kabinangkitan luluhur sunda dina nganepikeun tangtungan ngaliwatan simbol jeung perlambang nu nuduhkeun aya jeung barang dina hambalan sunda teh hese kahontalna, nya terus biasana nu can ngahontal ieu nganggap eta ‘tuduh’ teh ngan saukur mitologi nu teu cocok jeung paham Islam. Ku lantaran dianggap mitos atawa dimitoskeun ku budimanna [mitos=takhayul=ngahayal=supertisi] jadi we selerna ge teu bisa nyokot hikmah, teu bisa katuduhkeun, tina eta carita ngeunaan luluhurna, terus akibatna, budayana ge kagerus da teu kanyahokeun jatina [tengetan wanda pamendak Prof.Dr.H Dadang khamad, Msi dina Agama Islam dan budaya Sunda, KIBS 2001]. Tapi, Lamun geus nyekel jeung weruh kana eta ‘Aya’ jeung ‘barang’na ulikan tangtu kapanggih yen dina ‘dongeng-dongeng’ kasundaan aya ‘benang merah’ nu natrat ngeunaan tangtungan sunda, ulikan Sunda, nu rea dianggit dicaritakeun ku rupa rupa kabinangkitan luluhur tedak sunda keur nuduhkeun SUNDA jeung kamampuhna ka seuweu siwi seler bangsana. Malahmah, dimana geus manggihan hambalan sunda tengtu engke bisa kabaca bisa katengetan ayana ‘teknologi’ sunda nu geus kapanggih ku budiman tedak sunda ti bihara ka bihari nu dipake pikeun nyundakeun alam katut eusina. Conto-conto ‘teknologi’ sunda eusi nu pinunjul -nu ngan bisa kapanggih, ka wacanakeun, kabukakeun diantara nu aya jeung keur dina hambalan sunda- sok rea dijargonkeun di wacana sapopoe ku istilah elmu kabuyutan galunggung (nyusuk tempat suci dina awak supaya jadi caang lir inten dina galuh nu agung), elmu kasiliwangian (elmu silih seungitan pada batur), jeung elmu kasumedangan (elmu madangan, nyaangan nyundakeun alam tur eusina) atawa Elmu kabantenan (elmu sasaka supaya jadi kanyataan ujung kulon). Jadi jargon soteh, lantaran dina hambalan sundana eta ‘teknologi’ teh geus jadi ulikan nu masagi tapi sifatna eksklusif ngan kahartieun ku nu kabeneran katepaan lantaran panggih jeung Ajar/Ulamana.
Langganan:
Postingan (Atom)